İdari tahkikat, Disiplin Soruşturması, Ön İnceleme

idari-tahkikat-disiplin-sorusturmasi-on-inceleme

Meydana gelen bir kaza/olay, işlenen bir disiplinsizlik veya askeri suç halinde hangi araştırma yönteminin  kullanılacağına karar vermek çok önemlidir. Uygulamada idari tahkikat, disiplin soruşturması ve ön inceleme birbiri ile karıştırılmaktadır. 

Asker kişiler tarafından bir disiplinsizlik gerçekleştirildiğinde, bir suç işlendiğinde veya askeri birlik veya askeri kurumda bir kaza/olay meydana geldiğinde yetkili ve görevli personel tarafından gerekli araştırmanın yapılarak mevzuatın öngördüğü usul ve esaslar çerçevesinde idari ve adli işlem tesis etme zorunluluğu bulunmaktadır. Burada bahsedilen “araştırmanın” hangi mekanizma ile, kim ya da kimler tarafından hangi usul ve esaslar çerçevesinde yapılacağına mevzuatın öngördüğü çerçevede yetkili ve görevli amirler tarafından karar verilecektir. Bu araştırma mekanizmaları olan ön inceleme, disiplin soruşturması ve idari tahkikata ilişkin önceki kısımlarında yeri geldiğince açıklamalar yapılmıştır. Bununla birlikte uygulamada birbirine karıştırılan söz konusu mekanizmaların karşılaştırmalı olarak bir bütünlük halinde burada ayrıca ele alınmasının faydalı olacağı değerlendirilmiştir. 

İdari tahkikatların maksadı; kaza ya da olayın sebebinin ve meydana gelen kayıpların belirlenmesi, tekrar etmesinin engellenmesi için gerekli önlemlerin saptanması ile kaza ya da olayın oluşumunda idari açıdan bir kusur, kasıt, ihmal bulunup bulunmadığı veya idarece alınmış tedbirlerde bir aksaklık/eksiklik olup olmadığının açığa çıkartılması olarak kabul edilmektedir.

İdari tahkikat heyeti, kaza/olaya ilişkin icra edeceği incelemede kaza/olayın sebeplerini belirler. Kasten, disiplinsizlik, ihmal, tedbirsizlik, eğitimsizlik, bilgisizlik, tecrübesizlik, dikkatsizlik, yorgunluk, hastalık ve uykusuzluk gibi nedenlerle meydana gelen kaza/olayların sebeplerini ve sorumlusunu bulmak ne kadar önemli ise bu sebeplerin ortadan kaldırılması için alınması gereken tedbirlerin tespit edilmesi de o kadar önemlidir.

Kaza ya da olayların sebeplerini ve sorumlularını bulmak sadece o kaza/olayla ilgili adli/idari tahkikat için önemlidir. Bu sebeplerin ortadan kaldırılması için alınması gereken tedbirlerin tespit edilmesi ise gelecekte meydana gelmesi muhtemel kaza/olayların önüne geçilmesini sağlar.

Disiplin soruşturmasının aksine idari tahkikatların açık bir normatif dayanağı kanun ve yönetmeliklerde bulunmamaktadır. TSK tarafından uygulamaya konulan bazı iç düzenlemelerde idari tahkikat yapılmasına cevaz verildiği, usul ve esaslarının belirlendiği görülmektedir. Olayda bir disiplinsizlik söz konusu ise veya böyle bir ihtimal var ise kanuni dayanağı olan disiplin soruşturması düşünülmeli ve yapılmalıdır. Uygulamada disiplin soruşturmasının belli bir kişi hakkında, idari tahkikatların ise olay hakkında yapılabileceği şeklinde bir düşünce bulunmaktadır. Hakkında disiplin soruşturması yapılan personele soruşturma sonucunda ceza verilmemesi halinde dahi personelin lekelenebileceği düşünülerek idari tahkikat yapılması tercih edilmektedir. Bu düşünce doğru değildir. TSK Disiplin Kanunu ile disiplin hukuku sistemimize giren disiplin soruşturmasının olay hakkında (kişi ismi belirtilmeksizin) yapılmasına hukuki bir engel bulunmamaktadır. Bu nedenle bir olaya ilişkin olarak ilgili disiplin amirleri tarafından adli ve disiplin hukuku işlemlerinin disiplin soruşturması çatısı altında yapılması uygun olacaktır.

İdari tahkikat veya disiplin soruşturması neticesinde olayın adli boyutunun tespit edilmesi yahut bunlar yapılmaksızın bir olayın adli boyutunun olduğunun tespit edilmesi mümkündür. Bu durumda ön inceleme için mevzuatta aranan diğer şartlar da varsa ön inceleme yapılması zorunluluktur. Ön inceleme, şikâyet veya ihbar olunan veya resen tespit edilen bir eylemin vuku bulup bulmadığını ve genel hatları ile delillerin neler olduğunu ortaya koymaya yönelik inceleme ve araştırma faaliyetidir. Ön incelemenin disiplin soruşturması ve idari tahkikattan farkı doğrudan adli işlem yapmaya yönelik yapılmasıdır. İdari tahkikat veya disiplin soruşturması yapıldıktan sonra adli işlem yapmak için bir de ön inceleme yapılmasının gereksiz olduğu düşünülebilir. Ancak bu uygulamanın ülkemizde yalnızca asker kişiler için söz konusu olmayıp tüm kamu görevlileri için de geçerli olduğunu dikkate almak gerekmektedir.

İdari tahkikat, disiplin soruşturması ve ön inceleme, bunları yapan kişilerin sahip olduğu yetkiler bakımından da farklılık arzeder. İdari tahkikatı yapan kişilerin yetkilerinin açık bir dayanağı bulunmamaktadır. İdari işleyişin doğal bir sonucu olarak sahip olunduğu düşünülen tahkikat yetkisi doğrultusunda temel hak ve hürriyetlere müdahale edilmeyecek seviyede tahkikat yetkisinin bulunduğu kabul edilmektedir. Disiplin soruşturmacısının veya soruşturma heyetinin yetkileri ise 6413 sayılı TSK Disiplin Kanununun 7’nci maddesi 6’ncı fıkrasına göre kendilerini görevlendiren disiplin amiri adına; disiplin soruşturmasıyla ilgili bilgi ve belgeleri toplama, savunma alma, tanık dinleme, bilirkişi görevlendirme, keşif yapma, hâkim veya savcı kararı gerektirmeyen durumlarda kriminal inceleme yaptırma da dâhil olmak üzere her türlü inceleme yapma ve ilgili makamlarla yazışma yetkisini haizdir. Ön incelemecinin yetkileri ise 4483 sayılı Kanunun 6’ncı maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre ön inceleme ile görevlendirilen kişiler bakanlık müfettişleri ile kendilerini görevlendiren merciin bütün yetkilerini haiz olup, 4483 sayılı Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda Ceza Muhakemesi Kanununa göre işlem yapabilirler. Kanun koyucu ön incelemenin adli işlem yapmaya yönelik olmasından ve bu kuruma verdiği önemden dolayı Ceza Muhakemesi Kanununa göre işlem yapabilme yetkisini görevlendirilen kişi ya da kişilere bahşetmiştir.

İdari tahkikat, disiplin soruşturması ve ön incelemeye ilişkin usul, esas ve yetkileri gösteren tablo aşağıdadır. 

KONU

İDARİ
TAHKİKAT

DİSİPLİN
SORUŞTURMASI

ÖN İNCELEME

HUKUKİ DAYANAK

MSB Emniyet ve Kaza Önleme Yönergesi dışında açık bir kanuni dayanağı bulunmamaktadır. İdarenin genel işlem yapabilme, denetim ve gözetim yetkileri dahilinde yapılabildiği kabul edilmektedir. 

6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu Madde 7

1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu Ek Madde 15 ve 4483 Sayılı Kanun

HANGİ DURUMDA YAPILIR

Herhangi bir kaza ve olay vukubulduğunda yahut bir suç ya da disiplinsizlik işlendiğinde 

Disiplin amiri astının disiplinsizlik teşkil edebilecek bir fiilini veya mesleğe aykırı tutum ve davranışını herhangi bir şekilde öğrendikten sonra olayın araştırılması gerektiğine kanaat getirirse 

Bir asker kişinin askeri bir suç işlediği hususunda ciddi bulgu ve belgelere dayanmak şartıyla basit bir şüphe bulunması halinde

AMAÇ

Kaza/olayın nedenleri ile oluş şeklinin doğru şekilde tespitine ilave olarak, kaza/olayın oluşumunda varsa idari kusur, ihmal ve kasıt ile idari tedbirlerin geliştirilmesi veya ilave tedbir geliştirme ihtiyaçlarının ortaya çıkarılması

Bir disiplinsizlik veya suç işlenip işlenmediğini tespiti

Adli bakımdan Cumhuriyet savcılığınca soruşturma yapılması gereken bir suç işlenip işlenmediğinin tespiti

KİM GÖREVLENDİREBİLİR

MSB Emniyet ve Kaza Önleme Yönergesi 34’nci madde (b) fıkrası 2’nci (c) ve (ç) bentlerinde belirlenmiştir. 

Disiplin amiri

Tugay ve eşidi birlik komutanı veya askerî kurum amiri

KAÇ KİŞİ GÖREVLENDİRİLEBİLİR

Tek sayı şeklinde, biri başkan olmak üzere en az üç personelden teşkil edilir. Heyet başkanı, tecrübesinden istifade etmek maksadıyla üst subay olur.

Tek kişi veya en az üç kişilik heyet (heyet başkanının kıdemli olması yeterlidir)

Tek kişi veya en az üç kişilik heyet (heyette yer alanların çoğunluğunun, hakkında inceleme yapılanın rütbe veya kıdemce eşidi veya üstü konumunda, heyet başkanının ise hakkında inceleme yapılanın üstü konumunda olması gerekir.)

GÖREVLENDİRİLENLERİN YETKİLERİ

Kullanılan yetkilerin açık bir kanuni dayanağı bulunmamaktadır. Temel hak ve hürriyetlere dokunmamak kaydıyla duruma uygun düşen yetkiler kullanılabilir. (Bilgiye başvurma, askerî birlik ve kurumlardan bilgi talep etme vb.)

6413 Md.7/son

 bilgi ve belgeleri toplama savunma alma, tanık dinleme, bilirkişi görevlendirme, keşif yapma, hâkim veya savcı kararı gerektirmeyen durumlarda kriminal inceleme yaptırma da dâhil olmak üzere her türlü inceleme yapma ve ilgili makamlarla yazışma

4483 Md.6

Ceza Muhakemesi Kanununa göre işlem yapabilme, hakkında inceleme yapılan memur veya diğer kamu görevlisinin ifadesini alma, yetkileri dahilinde bulunan gerekli bilgi ve belgeleri toplama

NE KADAR SÜREDE TAMAMLANIR

MSB Emniyet ve Kaza Önleme Yönergesinde açıkça bir süre öngörülmemiştir. İdari tahkikat sonrasında disiplin hukuku ve ceza hukuku kapsamında işlem yapılma ihtimali bulunduğundan zamanaşımı süreleri dikkate alınarak ivedilikle tamamlanmalıdır. 

Kanunda açıkça belirtilmiş bir süre bulunmamaktadır. Disiplin amirlerinin işlem yapabilmesi için gerekli zamanı sağlayacak şekilde, zamanaşımı süresi içerisinde ve kendilerini görevlendiren disiplin amirinin belirlediği sürede tamamlanmalıdır. 

Soruşturma izni verme/vermeme yönündeki karar suçun işlenildiğinin öğrenilmesinden itibaren ön inceleme dahil en geç 30+15 gün içinde verilmek zorunda olduğundan bu süreler içerisinde olmak kaydıyla görevlendiren komutan veya kurum amirinin belirlediği sürede tamamlanmalıdır.

SONUÇ RAPORUNA NE İŞLEM YAPILIR

Kaza ve olayın meydana gelmemesi için gerekli tedbirler alınabilir.

Disiplin hukuku işlemleri ve adli işlemlerin başlatılmasına karar verilebilir. 

Disiplin amirince disiplin hukuku işlemi yapılabilir.

Eylemin/olayın adli boyutu tespit edilirse adli işlemlerin başlatılmasına karar verilebilir. 

Soruşturma izni verme ya da vermeme kararları verilir. 

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir